Novi Zakon o privrednim društvima Crne Gore („Sl. list CG“, br. 90/2025) stupio je na snagu 13. avgusta 2025. godine, a primenjivaće se od 1. januara 2026. godine. Zakon je usvojen po hitnom postupku, iako je javna rasprava o nacrtu zakona održana u aprilu 2024. Novi zakon ima za cilj da unapredi i potpuno uskladi sa pravom Evropske unije postojeća pravila kompanijskog prava, kao i  da sveobuhvatnije uredi pojedine oblasti u odnosu na prethodni period.

Zakonom se regulišu osnivanje, upravljanje, restrukturiranje, prestanak i druga pitanja od značaja za rad privrednih društava, preduzetnika i dela stranog privrednog društva.

• Privredna društva i preduzetnici koji su do početka primjene ovog zakona registrovani u Centralnom registru privrednih i drugih subjekata („CRPS“) dužni su da usklade organizaciju i poslovanje sa ovim zakonom i izvrše registraciju promjena, u roku od tri mjeseca od dana početka primjene ovog zakona.
• Akcionarska društva („AD“) u kojima su na dan početka primjene ovog zakona postojale obične akcije različite nominalne vrijednosti, dužna su da izvrše homogenizaciju akcija radi ujednačavanja nominalne vrijednosti, u roku od godinu dana od dana početka primjene ovog zakona, na način da se održi proporcionalno učešće u ukupnom broju akcija.
• Javna akcionarska društva su dužna da do 30. juna 2026. godine obezbijede rodnu zastupljenost u organima upravljanja u skladu sa odredbama ovog zakona, a po isteku ovog roka CRPS će odbiti da registruje članove organa upravljanja ukoliko ova zastupljenost nije obezbedjena.

Glavni aspekti izmena

Uskladjivanje sa pravom Evropske unije

Novim zakonom se vrši potpuno usklađivanje nacionalnog kompanijskog prava sa tzv. kompanijskim direktivama, kao i odgovarajućim uredbama i preporukama iz kompanijskog prava EU, čime se stvaraju uslovi za razvoj unutrašnjeg tržišta, kao temelja evropskih ekonomskih integracija.

• Pored uskladjivanja sa pravom EU odredbi koje uredjuju različite oblike privrednih društava, Zakon predvidja mogućnost osnivanje Evropskog akcionarskog društva (čl. 548-576) i Evropskog ekonomskog interesnog udruženja (čl. 577- 602). Evropsko akcionarsko društvo se može osnovati pripajanjem, odnosno spajanjem akcionarskih društava, kao holding društvo, kao zavisno društvo ili promenom pravnog oblika, pod uslovom da su društva koja učestvuju u ovom osnivanju registrovana ili imaju registrovan deo u Crnoj Gori, odnosno drugoj državi članici EU. Medjutim, primena ovih odredbi je odložena do dana pristupanja Crne Gore Evropskoj Uniji.
• Zakonom su detaljnije regulisane statusne promene, odnosno različite vrste statusnih promena (čl. 435-505). Pored toga, uredjen je poseban postupak za svaku od ovih statusnih promena sa prekograničnim elementom, tj. ukoliko učestvuju dva ili više društava kapitala od kojih je najmanje jedno osnovano po propisima Crne Gore, a najmanje jedno po propisima druge države: prekogranično pripajanje i spajanje (čl. 460-478), prekogranične podele ( čl. 486-505). Takodje, pored detaljnog uredjivanja promene pravnog oblika privrednog društva (čl. 506-512), Zakonom je uredjen i postupak prekogranične konverzije (čl. 513-529). Ova materija prekograničnog restrukturiranja spada takodje u odredbe čija se primena odlaže.
• Shodno Direktivi (EU) 2022/2381 o poboljšanju rodne ravnopravnosti, članom 309 Zakona je propisana obaveza za javna akcionarska društva, a koja se u skladu sa propisima kojima se uređuje računovodstvo smatraju velikim pravnim licem, da obezbede odredjeno učešće pripadnika manje zastupljenog pola u organima upravljanja: 1) najmanje 40% ukupnog broja neizvršnih direktora u odboru direktora, odnosno 40% članova nadzornog odbora; ili 2) trećinu od ukupnog broja svih direktorskih položaja, uključujući i izvršne i neizvršne direktore.

Otklanjanje koncepcijskih problema u primeni Zakona iz 2020. godine

• Drugu grupu razloga za donošenje novog zakona čine uočeni koncepcijski problemi u primeni zakona iz 2020. godine.
• Izmenjene su odredbe o likvidaciji privrednog društva, s obzirom da ranije predvidjena shodna primjena pravila stečajnog postupka na sudsku likvidaciju nije moguća, jer se radi o suštinski različitim postupcima. U okviru odredbi 11. dela (čl. 603 do 626) definisan je pojam i uredjene su vrste likvidacije, kao načina prestanka privrednog društva koji se može sprovesti samo ako je društvo likvidno, odnosno kada vrijednost njegove imovine prelazi vrijednost njegovih obaveza (član 603). Takođe je uređen odnos postupka likvidacije i stečajnog postupka. Član 621 i dalje predvidja, da se na postupak sudske likvidacije shodno se primjenjuju odredbe zakona o kojim se uređuje stečaj, ali su od ove primene izričito izuzete odredbe koje se odnose na reorganizaciju, odbor povjerilaca, razlučne povjerioce i pobijanje pravnih radnji stečajnog dužnika..
• Zakon iz 2020. godine je predviđao shodnu primjenu pravila akcionarskog društva na društvo sa ograničenom odgovornošću (DOO). Na ovaj način su izbrisane ključne razlike između ove dve vrste društava kapitala, smanjena je fleksibilnost DOO i nepotrebno povećan broj obavezujućih pravila koja se na njega primjenjuju. Poseban problem je primena pravila o akcijama, koje su hartije od vrijednosti, na udele u DOO, koji to nijesu. Odredbe čl. 358-433 novog zakona detaljno regulištu društvo sa ograničenom odgovornošću (osnovni kapital, udele i prava članova, upravljanje društvom…) radi usaglašavanja sa pravom EU u ovoj materiji, ali i u cilju veće pravne sigurnosti. Shodna primena pravila akcionarskog društva na DOO, novim rješenjima je značajno ograničena.
• Iako je prema prethodnom zakonu postojalo pravo izbora između jednodomnog i dvodomnog sistema upravljanja u akcionarskim društvima, zakonodavno rješenje je bilo takvo da oba sistema funkcionišu gotovo identično, i da suštinska razlika izmedju njih nije postojala. U Glavi V, Odjeljku C (čl. 292-334) novog zakona bliže se uređuju dva sistema upravljanja akcionarskim društvom, jednodomni i dvodomni, tako što su najprije propisane norme specifične za jedan i drugi sistem upravljanja, dok su u trećem odsjeku sadržane norme zajedničke za oba sistema. Izmedju ostalih odredbi koje regulišu jednodomno upravljanje, članovima 293-296 uređene su vrste i pravni položaj različitih vrsta direktora, s tim da samo izvršni direktori obavljaju aktivnosti upravljanja društvom (član 293). Nadzornu funkciju u jednodomom sistemu upravljanja ostvaruju neizvršni direktori (član 295), koji ne mogu biti  lice zaposleno u akcionarskom društvu. Članom 296 je u skladu sa standardima korporativnog upravljanja i preporukama Evropske komisije u ovoj oblasti utvrđen pojam nezavisnog direktora, kao neizvršnog direktora koji nema poslovne, lične ili druge odnose sa akcionarskim društvom, izvršnim direktorima i kontrolnim akcionarom, kao ni sa povezanim društvima, članovima organa upravljanja povezanih društava i kontrolnim akcionarima povezanih društava, koji bi ga mogli dovesti u konflikt interesa. S obzirom na njegovu ulogu i značaj, imperativno je propisano da javna akcionarska društva moraju imati najmanje jednog nezavisnog direktora.

Prevazilazenje izražene podnormiranosti Zakona iz 2020.godine

Treći razlog za donošenje novog Zakona o privrednim društvima jeste njegova izražena podnormiranost. Za razliku od anglo-američkih pravnih sistema, gdje sudovi popunjavaju pravne praznine stvaranjem prava kroz praksu, u Crnoj Gori sudska praksa nije izvor prava u punom smislu i sudovi nemaju ovlašćenja da kreiraju nova pravila. Uz to, crnogorski sudovi, poput većine evropskih, nerado primjenjuju kreativno tumačenje kojim bi se nadomjestili nedostajuće norme. Česte izmjene i dopune predmetnog zakona dodatno bi narušile njegovu sistematičnost, što otežava jasno tumačenje i praktičnu primjenu ovog važnog sistemskog propisa.

• Na primer, Zakon o privrednim društvima iz 2020. godine ne reguliše pojedine bitne institute kompanijskog prava, kao što su povezivanje privrednih društava i poslovna udruženja, dok su mnogi postojeći instituti uređeni sa minimalnim brojem odredbi. Novi Zakon o privrednim društvima uredjuje grupe privrednih društava, koje obuhvataju matično i njegova zavisna društva, ključni pojam kontrole, koja može biti pravna – kad jedno privredno društvo u zavisnom društvu poseduje, direktno ili indirektno, više od 50% glasačkih prava, i faktička koja će postojati kad jedno društvo poseduje 50% ili manje glasačkih prava u drugom privrednom društvu, uz ispunjenje propisanih uslova, a ona se pretpostavlja i onda kada je jedno društvo imenovalo većinu članova odbora direktora, odnosno nadzornog odbora, kao pitanje upravljanja grupom (čl. 530-541).
• Poseban problem je predstavljala podnormiranost u oblasti registracije. Odredbe novog Zakona objedinjuju i uredjuju sva pitanja registracije – od osnivanja, preko promjena, do prestanka pravnog subjekta. Veoma važno pitanje sa aspekta pravne sigurnosti uređeno je članom 5 koji definiše pitanja pravnog dejstva koji registracija podataka proizvodi prema trećim licima.

Otklanjanje terminološke i koncepcijske neusklađenosti Zakona

Dodatni razlog za donošenje novog Zakona je otklanjanje terminološke i koncepcijske neusklađenosti Zakona iz 2020.

• Tako je, na primer, prethodni Zakon uveo je pojam „društvo od javnog interesa“, koji je neadekvatan i može dovesti u zabludu, jer implicira da društvo obavlja djelatnost od opšteg interesa, što je tradicionalno vezano za javna preduzeća ili druga društva kojima država povjeri te poslove. Prema rešenjima novog Zakona ova društva se nazivaju „javna društva“, a članu 2, stav 5 se definišu kao privredna društva koje su uspešno izvršila javnu ponudu hartija od vrijednosti u skladu sa prospektom čije je objavljivanje odobrila Komisija za tržište kapitala ili čije su hartije od vrijednosti uključene u trgovanje na regulisanom tržištu u Crnoj Gori.